Ellefu ár eru liðin frá sólmyrkvanum föstudaginn 20. mars 2015. Í fyrirlestrum er ég gjarnan spurður um um muninn milli sólmyrkvans þá og þess sem verður 12. ágúst á þessu ári.
Svarið er: Himinn og haf, dagur og nótt. Meiri munur en hægt er að ímynda sér.
Sólmyrkvinn 20. mars 2015 var verulegur deildarmyrkvi á Íslandi öllu, sá mesti frá almyrkvanum 1954. En deildarmyrkvar eru ekkert í líkingu við almyrkva.
Myrkvinn stóð yfir í um tvær klukkustundir. Í Reykjavík hófst hann kl. 08:38, náði hámarki kl. 09:37 og lauk kl. 10:39. Á Vesturlandi huldi tunglið 97% sólar en 99% á Austurlandi. Fólk fann áþreifanlega að talsvert kólnaði og að birtan minnkaði og breyttist mikið.
Almyrkvaslóðin lá rétt austan við Ísland yfir Færeyjar og Svalbarða.
Þennan morgunn fóru öll grunnskólabörn á Íslandi, kennarar og starfsfólki út til að fylgjast með myrkvanum með sólmyrkvagleraugu sem þau fengu að gjöf frá okkur. Þetta var í fyrsta sinn í heiminum sem allir grunnskólanemendur í einu landi fengu gleraugu til að fylgjast með sólmyrkva á öruggan hátt. Sem betur fer var veður hagstætt um nær allt land.
Myrkvinn náði hámarki kl. 09:45 að morgni. Í Reykjavík safnaðist fólk víða saman, meðal annars á Skólavörðuholti og við Háskóla Íslands þar sem fjölmenni var. Þar var einnig sýnt beint frá myrkvanum í sjónvarpi. Þjóðfélagið svo til stöðvaðist. Meira að segja neyðarlínunni bárust miklu færri símtöl en á hefðbundnum degi.
Eftir á bárust fjölmargar myndir og kveðjur frá skólabörnum og kennurum. Algerlega einstakur skóladagur!
András Maczó sendi okkur myndir og sögu af myrkvanum 2015:
„Ég hafði verið að undirbúa mig fyrir minn þriðja almyrkva á sólu og langaði til að ferðast til Færeyja frá Ungverjalandi. Nokkrum vikum áður hafði ég skipt um vinnu og nýi vinnuveitandi minn vildi ekki leyfa mér að fara en snerist svo hugur. Því miður voru Færeyjar uppseldar þá. Svo hvað um Ísland? Þar var „bara“ deildarmyrkvi en 98% myrkvi var líka áhugaverður. Tveimur árum fyrr, árið 2013, hafði ég heimsótt Ísland í fyrsta og varð algjörlega ástfanginn af Íslandi svo það var auðveld ákvörðun að fara.
Ég kom kvöldið fyrir myrkvann og ferðin gæti varla hafa byrjað betur. Þegar ég ók frá Keflavík til Selfoss gerði þykka þoku en á Hellisheiði létti til og himinninn varð grænn þökk sé kröftugum segulstormi. Það voru mín fyrstu norðurljós. Ég kom til Selfoss, svaf í þrjá tíma og ætlaði að aka áfram til Hafnar sem var punkturinn næst almyrkvanum. Þegar ég ók af stað varð mér fjótt ljóst að ég yrði mjög ánægður með 98% deildarmyrkv svo ég nam staðar við Eyjafjallajökul, setti upp sjónauka og beið eftir fyrstu snertingu, þegar deildarmyrkvinn hæfist. Fólk stoppaði meira að segja hjá mér og fékk að kíkja í sjónaukann.
Ég fylgdist með myrkvanum öllum og varð vitni að tilþrifamiklum breytingum á birtunni. Einu vonbrigðin voru að mig langaði að reyna að sjá kórónu sólar með því að skyggj á þau 2% sólar sem eftir voru en háskýjaslæða byrgði sýn.
Engu að síður var ég sérstaklega ánægður. Ég sá dökkan skuggann þeytast yfir hafið og vegna þess að ég var á eyjunni sem ég elska leiddi ég hugann ekkert að öðrum almyrkvaunnendum sem voru í Færeyjum.
Þetta er sagan mín. Nú bý ég mig undir þrettándu ferðina mína til Íslands og í þetta sinn mun 98% deildarmyrkvi ekki duga. :)“
Í Færeyjum og á Svalbarða varð almyrkvi. Í Færeyjum var gisting uppseld og er talið að a.m.k. 11 þúsund manns hafi flykkst þangað. Til samanburðar er óhætt að áætla að milli 80-100 þúsund ferðamenn verði á Íslandi í myrkvanum 12. ágúst.
Þrjátíu flugvélar flugu inn í almyrkvaslóðina, þar á meðal þrjár þotur frá Icelandair. Í kringum eyjarnar sigldu tíu skemmtiferðaskip en til samanburðar vitum við af um 40 skipum í námunda við Ísland 12. ágúst á þessu ári.
Þótt ský hafi sett strik reikninginn víða í Færeyjum var upplifun heimafólks og ferðafólks eftir sem áður jákvæð. Myrkvinn varð ferðaþjónustu í Færeyjum lyftistöng.
Síðdegis miðvikudaginn 12. ágúst 2026 myrkvast hins vegar sólin öll frá vestasta hluta landsins en á Austurlandi verður minnst 95% deildarmyrkvi.
Með kaupum á sólmyrkvagleraugum og öðrum varningi frá solmyrkvagleraugu.is styður þú við bakið á fræðsluverkefnum sem tengjast sólmyrkvanum.
Sævar Helgi Bragason hefur upplifað fjóra almyrkva á sólu til þessa. Hann er vísindamiðlari, rithöfundur, dagskrárgerðarmaður og eigandi og ritstjóri solmyrkvi2026.is og icelandatnight.is
